Έρευνα και ΑΕΙ. Κακή χρήση σωστού θεσμού

Το GreekArchitects.gr στα πλαίσια της ενότητας του «Διαλόγου για την Αρχιτεκτονική» στην ενότητα «Θεσμικό Πλαίσιο» αναδημοσιεύει μια σειρά παλαιότερων άρθρων σχετικά με το επίκαιρο θέμα της «Απευθείας Ανάθεσης σε Α.Ε.Ι μελετών με την αιτιολογία του ερευνητικού προγράμματος».

Όπως παρατηρείται το θέμα κάθε άλλο παρά πρόσφατο είναι και η αναδημοσίευση αυτή (με την ευγενική παραχώρηση του κ. Σαρηγιάννη, από το προσωπικό του αρχείο) φωτίζει μερικές από τις πτυχές του προβλήματος, καθώς και τον τρόπο που έγινε η αρχή.

Αλέξιος Βανδώρος

Θα ήθελα να σχολιάσω με συντομία την απάντηση των επτά συναδέλ­φων από το ΑΠΘ (5.5.94) στο άρ­θρο μου της 28.3.94 που αφορούσε τη φοιτητική κατάληψη στο Τμήμα Αρχιτεκτό­νων.

Γνωστά, και πάντα στη διάθεση όλων τα σχετικά στοιχεία. Ως προς την αμφισβήτη­ση των στοιχείων μου, θα ήθελα να θυμίσω στους συναδέλφους, πως όπως γνωρίζουν και από τις άλλες δημοσιεύσεις μου, ό,τι γράφω το έχω ελέγξει, απλά δεν παρέθεσα γνωστά και εν πολλοίς δημοσιοποιημένα στοιχεία, όπως έγγραφα, πρακτικά εκλο­γών ή άλλα, τα οποία βεβαίως έχω πάντοτε στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου.

Ασφαλιστική δικλείδα ο δημόσιος έλεγ­χος. Παραπονούνται οι συνάδελφοι ότι πα­ρεμβαίνω στα εσωτερικά άλλου ΑΕΙ. Θα πρέπει να γνωρίζουν ότι πολύ πριν, στη Γε­νική Συνέλευση του Τμήματος Αρχιτεκτό­νων του ΕΜΠ της 16ης Μαρτίου 1994, συ­ζητήθηκε η κατάληψη στο ΑΠΘ, εκφρά­στηκαν έντονες ανησυχίες για τα συμβαί­νοντα στο αδελφό Τμήμα και εξουσιοδο­τήθηκε ο Πρόεδρος καθηγητής κ. Δ. Ζήβας να συμμετάσχει στη συζήτηση που οργανώ­θηκε από τον ΣΑΔΑΣ για το θέμα τονίζο­ντας την ανησυχία του Τμήματος για την κατάσταση στην Αρχιτεκτονική Θεσσαλο­νίκης.

Οι 7 συνάδελφοι όμως του ΑΠΘ, όχι μό­νο ανατριχιάζουν στην ιδέα ενός ΑΕΙ που ενδιαφέρεται για τα αδελφά τμήματα άλ­λων ΑΕΙ, αλλά προβάλλουν απόψεις μάλ­λον ασύμβατες με την ακαδημαϊκή δεοντο­λογία, όπως ότι οι συνάδελφοι στο ΕΜΠ «ντρέπονται για λογαριασμό του κ. Σαρη-γιάννη» και ελπίζουν ότι «θα του κάνουν τις σχετικές συστάσεις».

Στο σημείο αυτό, η Γ.Σ. του Τμ. Αρχιτε­κτόνων του ΕΜΠ της 18.5.94 έλαβε επίσης καθαρή θέση: σε καμία περίπτωση δεν προτίθεται το Τμήμα να περιορίσει την Ε­λευθερία του Λόγου στα μέλη του. Όσο για το αν ντρέπονται ή όχι, θα συνιστούσα στους 7 να διαβάσουν τα πρακτικά των δύο συνελεύσεων.

Θα ήθελα απλά να σημειώσω ότι τα ΑΕΙ δεν αποτελούν ιδιοκτησία κανενός ούτε έ­χουν στεγανά. Το ψευδοπρόβλημα «μελέτες ή έρευν­ες». Πιστεύω ότι είναι λάθος και η θέση που παίρνουν συνάδελφοι αντίθετοι στους 7, και αυτό τόνιζα και στο άρθρο μου, τα μέλη των ΑΕΙ, δεν κλείνονται σε γυάλινο πύργο μετά την εκλογή τους, πρέπει να εκ-πονούν και έρευνες και μελέτες, ακόμη και να κατασκευάζουν και να παρακολουθούν την εφαρμογή της επιστήμης τους, πρέπει να υπάρχει σύνδεση ΑΕΙ και παραγωγής.

Όμως, αυτό πρέπει να γίνεται χωρίς τους όρους του ανταγωνισμού της αγοράς, μιας και οι πανεπιστημιακοί ξεκινούν από πλεονεκτική θέση έχοντας την υποδομή, τον εξοπλισμό και το κύρος του ΑΕΙ, δηλαδή με θεσμούς που να εξασφαλίζουν το κύρος της πανεπιστημιακής πρακτικής, με υψηλή ποιότητα εργασίας, χωρίς αθέμιτο ανταγωνισμό.

Απαραίτητη προϋπόθεση γι' αυτό, είναι η θέσπιση συγκεκριμένων ορίων στον α-ριθμό των εργασιών και στο ύψος των α-μοιβών που δεν πρέπει να υπερβαίνει κάποιο ποσοστό του μισθού, και πάντα να περνά μέσω του λογιστηρίου του ΑΕΙ, είτε πρόκειται για μελέτη είτε για έρευνα είτε ανατίθεται από το Δημόσιο είτε από ιδιώτη, χωρίς δελτία παροχής υπηρεσιών ελεύθερου επαγγελματία, ώστε να τίθεται υπό έλεγχο η εξωπανεπιστημιακή δραστηριότητα.

Δεν αρνούμαι μ' αυτό την προσφορά επιτυχημένων επαγγελματιών στην εκπαίδευση, αντιθέτως. Γι' αυτούς θα μπορούσε να ίσχυε ο θεσμός των «μη αποκλειστικής απασχόλησης» με προϋποθέσεις που δεν είναι του παρόντος. (Δυστυχώς από ό,τι φαίνεται η εφαρμογή του πρόσφατου Νόμου θα δημιουργήσει περισσότερα προ-βλήματα από όσα θα επιλύσει). Η κακή χρήση ενός σωστού θεσμού. Αυτό που συμβαίνει σήμερα στα ΑΕΙ, να αναλαμβάνονται σωρηδόν έρευνες και μελέτες που για να περάσουν από τις επιτροπές ε-ρευνών ονομάζονται «έρευνες»), οι οποίες εκπονούνται από επιστήμονες που κατά 70-80% είναι εκτός του χώρου των ΑΕΙ, δημιουργούν ερωτηματικά, που είχαν τεθεί στο άρθρο μου. Για παράδειγμα στο ΕΜΠ οι έρευνες εκπονούνται (1992) από 200 ΔΕΠ, 370 μεταπτυχιακούς και 1.150 εξωτε­ρικούς ερευνητές, δηλαδή ΔΕΠ προς σύνο­λο 12%. Επίσης, επί 1 δισ. 520 εκ. αμοιβών, το ΔΕΠ εισέπραξε 300 εκ. (20%), οι μετα­πτυχιακοί 400 (26%) και οι εκτός ΑΕΙ 650 εκ. (43%).

Δημιουργεί εύλογα ερωτήματα το φαινόμενο συναδέλφων που είναι ε­πιστημονικοί υπεύθυνοι σε πλειάδα ερευνών, από τις οποίες όμως δεν αμείβο­νται, ή αμείβονται ελάχιστα (και μιλάμε για έρευνες της τάξεως δεκάδων ή και εκα­τοντάδων εκατομμυρίων δραχμών). Δεν πιστεύω τις φήμες που κυκλοφορούν για πλασματικές αμοιβές που χρεώνονται στους μεταπτυχιακούς που μετέχουν στις έ­ρευνες, αλλά η λειτουργία ενός καθηγητή που είναι επιστημονικός υπεύθυνος και δεν αμείβεται, δημιουργεί ερωτήματα του­λάχιστον στο αν παρακολουθεί και την έ­ρευνα, ιδίως όταν αυτή είναι πολύ μεγάλη και την εκπονεί ταυτόχρονα με πολλές άλ­λες. Έρευνα 300 εκατομμυρίων είναι έρευ­να 300 εκατομμυρίων, δεν μπορεί να εκ­πονηθεί με απλή «υψηλή εποπτεία».

Για παράδειγμα σε κάποιο Τμήμα, επί 75 προγραμμάτων συνολικού προϋπολογι­σμού 2 δισ. 128 εκ. δρχ. τα 22 (το 30%) έ­χουν προϋπολογισμό 1 δισ. 365 εκ. (64%), δηλαδή ένας καθηγητής έχει ένα πρόγραμ­μα με 359,5 εκατ., ενώ άλλος είναι επιστη­μονικός υπεύθυνος σε 7 προγράμματα με προϋπολογισμό 392 εκ., δύο καθηγητές τε­λικά διαχειρίζονται το 35% των ερευνητι­κών κονδυλίων, περίπου 750 εκ. Παράλ­ληλα, σε άλλο Τμήμα το ένα τρίτο των προ­γραμμάτων διαχειρίζεται το 76% των κον­δυλίων, ενώ ένας καθηγητής με 6 προγράμ­ματα διαχειρίζεται 423 εκ. δηλαδή το 45% των κονδυλίων. Ερωτηματικά δημιουργούν επίσης και οι υπεργολαβίες με ιδιωτικές ε­ταιρείες.

Η άμεση συνέπεια των παραπάνω, είναι ότι το ΑΕΙ λειτουργεί ως διαχειριστής πνευματικής εργασίας και εκατομμυρίων κυρίως για εξωπανεπιστημιακό επιστημο­νικό και τεχνικό δυναμικό και αυτό αποκα­λύπτει το ότι 80% των αμοιβών καταβάλλονται εκτός ΑΕΙ, αλλά και ότι δημιουρ­γείται ένα νέο οικονομικό κατεστημένο με εξωπανεπιστημιακές συνδέσεις άγνωστης έκτασης και κατεύθυνσης, τέτοιο που οι μελέτες των συναδέλφων της Θεσσαλονί­κης για τις χωματερές της Καρδίτσας ή το ξενοδοχείο της Λάρισας να είναι όπως η ΕΒΓΑ της γειτονιάς απέναντι στο Βασιλό­πουλο της Γλυφάδας.

Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί και ο ρό­λος που  έπαιξαν στις  πρόσφατες πρυτανικές εκλογές τα οικονομικά αυτά «κέντρα», ρόλος που ακόμη δεν έχει διευκρινιστεί, αλλά που ξεκαθαρίζει σιγά σιγά.

Δεν θέλω να αναφερθώ σε περιπτώσεις που καθηγητές μετέχουν ουσιαστικά στο πλήθος αυτό των ερευνών, οπότε τίθεται το ερώτημα «και πότε επιτέλους ασκούν τα διδακτικά τους καθήκοντα;».

Είναι βέβαια γνωστό ότι δυστυχώς μερι­κοί συνάδελφοι δεν ευρίσκονται συχνά στα γραφεία τους (και δικαίως βέβαια αναρωτιούνται οι φοιτητές μας «τι στο διάβολο τα θέλουν τότε;»), κάποιοι δεν διεξάγουν ού­τε και μαθήματα, έχοντας αφήσει αυτά στους λέκτορες και επίκουρους ή στους με­ταπτυχιακούς τους που εργάζονται στις έ­ρευνες, δίκην αμίσθου βοηθού των περα­σμένων δεκαετιών.

Σ' αυτήν την περίπτωση, μπορούμε να α­παντήσουμε στους φοιτητές μας ότι ένα τέ­τοιο γιγαντιαίο management απαιτεί και τεράστιους και πολυτελείς χώρους γραφεί­ων και εργαστηρίων...

Εκλογές καθηγητών, ένα γνωστό θέμα. Για όσους μετέχουν στη ζωή των ΑΕΙ, είναι γνωστό το τι συμβαίνει, έτσι που οι διαμαρ­τυρίες των 7 συναδέλφων προκάλεσαν μάλλον θυμηδία.

Επειδή όμως η «Ελευθεροτυπία» δεν διαβάζεται μόνον από πανεπιστημιακούς, είμαι στη διάθεση της να εκθέσω την κατά­σταση επισυνάπτοντας και πρακτικά συνε­δριάσεων, έγγραφα και άλλες νόμιμες μαρτυρίες και όχι μόνον από το ΕΜΠ, για ενημέρωση και των μη πανεπιστημιακών αναγνωστών της.

του Γ. Μ. Σαρηγιάννη
Με την ευγενική παραχώρηση του συγγραφέα.

Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία στις 26-09-1994