Συνέντευξη με τον αρχιτέκτονα MICHEL ROJKIND

 

Ποια είναι η σημασία του αρχιτεκτονικού τουρισμού;
Η σημασία του τουρισμού, γενικά, είναι να κερδίζεις περισσότερες γνώσεις. Να ταξιδεύεις και να βλέπεις άλλες χώρες, άλλες πόλεις, άλλους ανθρώπους, να αντιμετωπίζεις τα προβλήματα τους ή να καλύπτεις τις ανάγκες τους. Πώς οι πόλεις εξελίσσονται και πώς τα έργα είναι ικανά να ενσωματωθούν στις πόλεις ή να δημιουργήσουν καλύτερους τρόπους στο να πραγματοποιούνται έργα στις πόλεις, γενικά. Το δυνατότερο σενάριο είναι η γνώση, να μαθαίνεις διαφορετικούς τρόπους να κάνεις πράγματα, έτσι ώστε να προσπαθείς  να τα εφαρμόσεις στη δική σου αντίληψη.

Ποια είναι η σημασία των ταξιδιών ειδικά για τους αρχιτέκτονες και γενικότερα για τους ανθρώπους;
Θα έλεγα ξανά την ίδια αντίληψη, για τη γνώση. Πρώτα από όλα, εάν ταξιδεύεις σαν φοιτητής αρχιτεκτονικής, ταξιδεύεις επειδή θέλεις να μάθεις για έργα που σου αρέσουν, έργα που σου ήταν ελκυστικά, επειδή ήταν ενδιαφέροντα και θέλεις να πας να τα δεις ως απόδειξη του ότι είναι ενδιαφέροντα. Μερικές φορές, στα περιοδικά, δεν καταλαβαίνεις το πραγματικό έργο και όταν το επισκεφτείς έχεις τη σωστή αντίληψη βλέποντας το χώρο, ζώντας το χώρο. Η αρχιτεκτονική δεν συμπληρώνεται μέχρι να ζήσεις πραγματικά τα αρχιτεκτονικά στοιχεία ή το αρχιτεκτονικό περιβάλλον.

Είναι ξανά η ίδια ιδέα. Ως φοιτητής, προσπαθείς να ξεκαθαρίζεις τα πράγματα για τα οποία ενδιαφέρεσαι ή για αυτά που δεν ενδιαφέρεσαι. Προσπαθείς να φτιάξεις τον δικό σου κατάλογο από ενδιαφέροντα. Η σημασία των ταξιδιών, όχι μόνο σε έναν αρχιτέκτονα, φυσικά, επειδή ταξιδεύεις και ως απλός άνθρωπος σε διαφορετικά μέρη και έχεις τη δυνατότητα σύγκρισης: « Ω, λατρεύω αυτή τη χώρα εξαιτίας αυτού ή σε αυτή τη χώρα για μένα υπήρχε μεγάλη διαμάχη ή πολύ χάος και μου άρεσε ή δε μου άρεσε ή το απόλαυσα ή το προήγαγα» είναι ένας τρόπος να μάθεις πολύ καλύτερα καθένα από τα διαφορετικά μέρη και, τελικά, αρχίζεις να κτίζεις τον δικό σου τρόπο του να εκφράζεσαι σχετικά με τα διάφορα μέρη  ή τα αρχιτεκτονικά έργα ή τους ανθρώπους, γενικότερα.

Ποια πιστεύεται ότι είναι η επιπρόσθετη αξία που δίνει η αρχιτεκτονική σε μία πόλη;
Αυτό έχει διαφοροποιηθεί. Για μένα, αυτή η άποψη είναι ξεπερασμένη. Δεν υπάρχει πλέον «Η αρχιτεκτονική είναι υπεύθυνη για αυτό». Πριν από αρχιτέκτονες ή πόλεις και άτομα στις κυβερνήσεις ψάχνουμε για αρχιτέκτονες να βάλουν έργα τους στο χάρτη, να κάνουν τη χώρα να εμφανιστεί στο χάρτη. Όλοι γνωρίζουμε το φαινόμενο του Guggenheim στο Bilbao. Κανένας δεν ήξερε το Bilbao και το Guggenheim τους έκανε όλους να ταξιδέψουν στο Bilbao. Υπήρξαν μεγάλα έσοδα, πολύς τουρισμός και πολύ χρήμα.

Σήμερα, μετά την κρίση, η αρχιτεκτονική γνωρίζει τι μπορεί να προσφέρει στην πόλη. Όχι μόνο σαν ένα τουριστικό μέρος, αλλά και αν είναι ικανή να καθοδηγήσει και πραγματικά να επεκταθεί όχι μόνο σαν τοποθεσία, αλλά να τα συνδέσει όλα γύρω της: υποδομές, δημόσιο χώρο, κοινωνία, ιδιωτικούς επενδυτές. Είναι ένας τρόπος πραγματικής καλλιέργειας και πραγματικής δημιουργίας πόλεων. Όχι μόνο «Ω, είναι ένα ωραίο έργο» ή «όμορφο έργο». Η ομορφιά είναι καλό πράγμα, αλλά σήμερα χρειαζόμαστε λειτουργικά έργα και έργα που μπορούν να προσφέρουν περισσότερα πίσω στις πόλεις.

Ποια είναι η σημασία των Αρχιτεκτονικών δράσεων (όπως το WAF που μας έφερε εδώ) παγκοσμίως; Ποια είναι τα πλεονεκτήματα για την πόλη που φιλοξενεί τόσο σημαντικές δράσεις;
Η συζήτηση, η ανταλλαγή ιδεών, η ανταλλαγή δημόσιων συζητήσεων. Οι άνθρωποι συμφωνούν και διαφωνούν και οι άνθρωποι πραγματικά αναρωτιούνται για το τι πρέπει να γίνει. Αυτό είναι ένα πολύ καλό γεγονός. Η Biennale στη Βενετία είναι πολύ καλή δράση. Όλα αυτά τα γεγονότα, τα οποία πραγματικά κάνουν τους ανθρώπους να συμμετέχουν και να αναπτύσσουν διαλόγους. Το να έχεις το δήμαρχο της Βαρκελώνης να εγκαινιάζει το γεγονός είναι πολύ σημαντικό. 

Αυτά τα είδη των γεγονότων χρειαζόμαστε, αντί για έναν αρχιτέκτονα να εγκαινιάζει την εκδήλωση, γιατί υπάρχει ο δήμαρχος και αυτό σημαίνει ότι ο δήμαρχος ενδιαφέρεται για την αρχιτεκτονική. Αν έχεις ανθρώπους διαφορετικών κυβερνήσεων και ανθρώπους από διαφορετικά αντικείμενα, αυτό είναι που κάνει μια δράση ενδιαφέρουσα. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να προωθήσουμε την ανταλλαγή των ιδεών και να δημιουργήσουμε τις καλύτερες λύσεις από ότι χρειαζόμαστε.

Έχετε ιδρύσει το αρχιτεκτονικό γραφείο «Rojkind arquitectos», το οποίο έχει την έδρα του στην πόλη του Μεξικό.
Το Μεξικό είναι μία χώρα με σπουδαία ιστορία. Το να σχεδιάζεις ένα μοντέρνο κτίριο με αυτό το δεδομένο είναι μια πολύπλοκη διαδικασία. Είναι ο κριτικός τοπικισμός μία προσέγγιση της αρχιτεκτονικής σας;
Εκπαιδεύτηκα να γίνω αρχιτέκτονας, όχι μεξικανός αρχιτέκτονας. Εκπαιδεύτηκα να γίνω αρχιτέκτονας για οποιοδήποτε μέρος του κόσμου. Παρόλα αυτά, είμαι μεξικανός, αγαπώ το να είμαι μεξικανός και αγαπώ το χάος στην πόλη μου. Η χώρα μου είναι μια χώρα που σε προκαλεί όλη την ώρα να σκεφτείς επειδή υπάρχει τόσο χάος και δεν μπορείς να ξεκουραστείς ούτε ένα δευτερόλεπτο. Πρέπει να προσέχεις να μη σε πατήσει κανένα λεωφορείο, πρέπει να προσέχεις πολλά πράγματα. Η αρχιτεκτονική μου έχει να κάνει περισσότερο με το πώς αντιλαμβανόμαστε ένα σχέδιο, πώς μπορούμε πραγματικά να διασκεδάσουμε τη διαδικασία. Απολαμβάνουμε αυτό που κάνουμε.

Είναι τόσο δύσκολο να είσαι αρχιτέκτονας, που προσπαθούμε να διασκεδάζουμε όσο το δυνατόν περισσότερο και έτσι ξεπερνάμε τα πολύπλοκα κομμάτια κατά τη διάρκεια της ημέρας και της ημέρας κατασκευής ή του σχεδιασμού, κάνουμε τη διαδικασία πιο απολαυστική και περνάμε ωραίες στιγμές. Η αρχιτεκτονική μου έχει αίσθηση του χιούμορ, είναι παιχνιδιάρα. Έχει πολλές διαφορετικές ερμηνείες του χώρου,  της χρήσης του φωτός και πράγματα, αλλά κατά έναν τρόπο κάθε έργο είναι αποτέλεσμα ανάλυσης και έρευνας για κάθε ένα από τα έργα. Δεν υπάρχει μία συνταγή για να τα κάνεις όλα ίδια, γιατί στο μυαλό μου, δεν μπορώ να προχωρήσω στο να κάνω πράγματα που είναι όμοια. Υπάρχουν διάφοροι πελάτες, διάφορα έργα και διαφορετικές περιστάσεις. Πρέπει να δουλεύεις στο σενάριο που έχεις εκείνη τη στιγμή, οι πελάτες χρειάζονται και επιθυμούν την γεωγραφική τους θέση, τον προϋπολογισμό, το πρόγραμμα κτλ...

Η πόλη του Μεξικό βρίσκεται σε μια τεράστια αστική ανάπτυξη. Πως μπορούν οι αρχιτέκτονες να σχεδιάζουν κτίρια στα όρια της βιωσιμότητας σε αυτή την ασταμάτητη κατασκευαστική τρέλα;
Δεν είμαστε οι μόνοι με υψηλή πυκνότητα ή με υπερπληθυσμό. Απόψεις που έχουν συζητηθεί είναι το πώς μπορεί να σταματήσει η αστική εξάπλωση ή πώς να κάνουμε την πόλη να συγκεντρωθεί και γίνει «ψηλή». Και αυτό, γιατί για το μέγεθος του Μεξικό, δεν είναι αρκετά ψηλή. Θα το δείτε όταν ταξιδέψετε εδώ. Δεν έχουμε τόσο υψηλές αυξήσεις όσο θα περιμένατε. Το Μεξικό είναι μία πόλη που θα μπορούσε να έχει λίγο από Μανχάταν μέσα της. Αλλά δεν το έχει. Τώρα, αλλάζουν κάποιες ζώνες έτσι ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να πάνε ψηλότερα και ίσως πούνε «Γιατί να πάω ψηλότερα εφόσον υπάρχει μεγάλη σεισμική δραστηριότητα;»

Παρόλα αυτά σήμερα, ο καθένας τα πάει λίγο καλύτερα και έχουμε περισσότερη γνώση, ώστε να μπορούμε να χτίζουμε ψηλότερα κτίρια χωρίς πρόβλημα. Στην πραγματικότητα, στην «Paseo de la Reforma», η οποία είναι μία από τις πιο σημαντικές λεωφόρους που μπορείς να δεις στο Μεξικό, αυτή τη στιγμή αλλάζουν το διαχωρισμό σε σαράντα επίπεδα και υπάρχουν μεγαλύτερα ύψη κτιρίων στην περιοχή, το οποίο είναι καλό για την πόλη. Πρώτα απ' όλα, πρέπει να σταματήσουμε την αστική εξάπλωση, επειδή τώρα είμαστε είκοσι δύο εκατομμύρια και αν συνεχίσουμε να εξαπλωνόμαστε, τελικά θα απλωθούμε δεν ξέρω πόσοι άνθρωποι. Και χρειαζόμαστε περισσότερους κοινόχρηστους χώρους. Εκτός από την πυκνότητα και τα υψηλά επίπεδα, αναλαμβάνοντας κάποια οικόπεδα μπορούν να δοθούν μερικά κομμάτια για περισσότερο δημόσιο χώρο, έτσι ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να ζήσουν πραγματικά σε αυτούς τους χώρους.

Στις περισσότερες περιοχές του Μεξικό, δεν είναι πολύ καλή η ποιότητα των χώρων για να περπατήσεις και να ταξιδέψεις. Αλλά αυτό αλλάζει. Το αντιλαμβανόμαστε. Μαθαίνουμε από άλλες χώρες. Είναι καλό. Χρησιμοποιούμε ποδήλατα πια. Στο παρελθόν, το να χρησιμοποιείς ποδήλατο στο Μεξικό ήταν το πιο επικίνδυνο άθλημα. Μπορούσες να πεθάνεις πάνω στο ποδήλατο. Σήμερα μπορείς να χρησιμοποιείς το ποδήλατο σου και είναι λίγο ασφαλέστερο από ότι παλαιότερα.

Είναι το αστικό περιβάλλον των πόλεων του Μεξικό ικανοποιητικό για τους ανθρώπους που ζουν σε αυτές;
Όχι. Όλη την ώρα παραπονιόμαστε. Έχουμε πολύ καλό σύστημα μεταφοράς, αλλά δεν είναι οργανωμένο έτσι ώστε να εξυπηρετούνται όσοι περισσότεροι άνθρωποι γίνονται. Το σύστημα του μετρό είναι εξαιρετικό, αλλά είμαστε τόσοι πολλοί άνθρωποι που χρειαζόμαστε και άλλους τρόπους μεταφοράς. Δεν είναι όλο το Μεξικό συνδεδεμένο, διότι προφανώς η πόλη αναπτύσσεται και δεν υπάρχουν πλέον συνδέσεις με τα περίχωρα του Μεξικό. Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Επειδή οι στάσεις των λεωφορείων που βρίσκονταν στην περιφέρεια της πόλης,  τώρα είναι μέσα στην πόλη. Θα μπορούσες να χρησιμοποιήσεις εισιτήριο διαρκείας αν δεν βρισκόσουν ήδη στην πόλη και τώρα το να ταξιδέψεις στην πόλη για να πας σε μία στάση λεωφορείου είναι τρέλα. Τα λεωφορεία έρχονται από έξω από την πόλη. Το σύστημα του μετρό, όπως εξήγησα, είναι πολύ καλό, αλλά δεν είναι επαρκές. Χρειαζόμαστε περισσότερα μέσα μαζικής μεταφοράς.

Η κυβέρνηση κατασκευάζει ένα δεύτερο επίπεδο αυτοκινητοδρόμου, το οποίο είναι μία άσχημη λύση. Οι περισσότερες χώρες κατεδαφίζουν τα δεύτερα επίπεδα αυτοκινητοδρόμων, επειδή έτσι δημιουργούν περισσότερες υποδομές για μαζική μεταφορά. Αν κτίσεις περισσότερα επίπεδα για ιδιωτικά αυτοκίνητα, τότε οι άνθρωποι θα αγοράσουν και περισσότερα αυτοκίνητα και θα κολλάνε στο μποτιλιάρισμα για περισσότερη ώρα. Δρούμε λανθασμένα, μαθαίνουμε κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, αλλά αυτό χρειάζεται βελτίωση. Το Μεξικό είναι μια πόλη στην οποία σβήνουμε συνέχεια φωτιές. Υπάρχει πάντα ένα έκτακτο περιστατικό, επειδή κάτι είναι χαοτικό, κάτι δε δουλεύει και πρέπει να το διορθώσεις. Και όντως το διορθώνουν, αλλά όχι για είκοσι, σαράντα ή πενήντα χρόνια. Το διορθώνουν για τα επόμενα πέντε χρόνια και μετά από πέντε χρόνια θα πρέπει να σκεφτούμε πώς θα το λύσουμε ξανά. Μαθαίνουμε πώς να οργανωνόμαστε καλύτερα. Ελπίζω να ανέλθουν περισσότεροι άνθρωποι στην κυβέρνηση που να έχουν την αίσθηση της οργάνωσης.

Τα τελευταία χρόνια στρέφεται η προσοχή στην πράσινη αστική αναγέννηση. Νομίζετε ότι είναι επιτακτική ή είναι μόνο μια νέα μόδα με οικονομικά αποτελέσματα και συγκεκαλυμμένα συμφέροντα ;
Νομίζω ότι είναι πράσινο ξέπλυμα. Πάντα αστειεύομαι με αυτό, διότι λέω ότι σήμερα ο καλύτερος αρχιτέκτονας αν θα φορούσε ένα πράσινο κοστούμι, από γρασίδι, θα νόμιζε ότι θα αναλάβει περισσότερες δουλειές, επειδή είναι ένας «πράσινος» αρχιτέκτονας. Αυτό είναι ένα εξαρτώμενο και ηθικό ζήτημα. Υποτίθεται ότι είσαι «πράσινος» επειδή αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να ζεις τη ζωή σου. Όχι εξαιτίας του ότι είναι μία τάση και όχι επειδή μπορείς να βγάλεις λεφτά από αυτό. Δε με ενδιαφέρει να γράψω στην επαγγελματική μου κάρτα την πιστοποίηση από την ηγεσία στον τομέα Ενεργειακού και Περιβαλλοντικού σχεδιασμού (LEED) ή τα κτίρια μου, δεν με ενδιαφέρει. Θέλω να τα κάνω, γιατί αισθάνομαι καλά για αυτά.

Υπάρχουν πολλοί συνειδητοί αρχιτέκτονες στο Μεξικό στα περισσότερα θέματα και υπάρχουν ψεύτικοι αρχιτέκτονες οι οποίοι λένε ότι είναι «πραγματικά πράσινοι», έτσι ώστε να πάρουν περισσότερες δουλειές και να βγάλουν περισσότερα χρήματα. Θα προτιμούσα να κολλήσω στο κομμάτι όπου βιωσιμότητα δεν είναι μόνο ένα πράσινο κομμάτι, έχει να κάνει και με οικονομικούς παράγοντες, έχει να κάνει και με κοινωνικούς παράγοντες. Υπάρχουν πολλά θέματα βιωσιμότητας που είναι πολύ σημαντικότερα για μένα από το να έχω μία πράσινη στέγη ή να έχω μερικά φυτά στην πρόσοψη του κτιρίου.

Τέλος, μπορείτε να μας πείτε τη δική σας πρόταση για 10 κτίρια (κατασκευασμένα και επισκέψιμα), τα οποία θεωρείτε τα σημαντικότερα στον κόσμο και θα πρέπει κάποιος να τα επισκεφτεί εν πάση περιπτώσει;
Το ένα είναι από τον Peter Zumthor. Είναι στην Ευρώπη, το Bruder Klaus Field Chapel που βρίσκεται στο Mechernich κοντά στην Κολωνία, στη Γερμανία. Αυτό το μικρό παρεκκλήσι, για το οποίο χρησιμοποιήθηκαν κορμοί δέντρων στο εσωτερικό του κτιρίου και τους έκαψαν στη συνέχεια. Αυτό για μένα είναι ένα από τα σημαντικότερα κτίρια που πρέπει να δείτε.

Το Lever House στη Νέα Υόρκη είναι ακόμα ένα πολύ ωραίο κτίριο, από τους SOM.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες επίσης: η Δημοτική Βιβλιοθήκη από τον Koolhaas, στο Seattle. Είναι ένα υπέροχο κτίριο για να επισκεφτείς.

Στο Μεξικό, στο οποίο πρόκειται να πάτε: το UNAM, το  Εθνικό Πανεπιστήμιο. Είναι ένα από τα καλύτερα έργα για να πας και να δεις επειδή ήταν μία σπάνια ευκαιρία να σχεδιάσεις ένα πανεπιστήμιο σε τόσο μεγάλο χώρο. Είναι στο Pedregal, όπου υπάρχει μεγάλη ποσότητα ηφαιστειακής πέτρας. Είναι μια όμορφη ολοκλήρωση του έργου των αρχιτεκτόνων που συνεργάστηκαν.

Στο Μεξικό ακόμα: το Las Capuchinas, η μονή από τον Barragán. Το αγαπώ περισσότερο από το σπίτι του. Το σπίτι πρέπει να το δείτε στο Μεξικό, αλλά η μονή είναι ένα όμορφο μέρος για να πάτε. Ακόμα βλέπεις μοναχές να περπατούν τριγύρω. Το συστήνω.

Η Villa Mairea του Alvar Aalto, ήμουν πρόσφατα εκεί και είχα την ευκαιρία να την επισκεφτώ. Ήταν μία πανέμορφη εμπειρία, εξαιτίας της τοποθεσίας της, στο κέντρο του δάσους.

Η όπερα του Oslo. Όχι μόνο για την Όπερα αυτή καθεαυτή, αλλά και για αυτό που κάνει, αστικοποίηση. Πήγα μία ηλιόλουστη μέρα και όλοι ήταν έξω στο προαύλιο. Δεν σκέφτηκα καν να μπω μέσα στο κτίριο. Αυτό αποδεικνύει ξανά την ίδια ιδέα, πως ένα έργο μπορεί να γίνει περισσότερα από ότι είχε ζητήσει ο πελάτης. Ζήτησαν μία Όπερα, αλλά πήραν ένα δημόσιο χώρο. Αυτός ο δημόσιος χώρος εισέρχεται στο νερό και οι άνθρωποι αγαπούν να βρίσκονται σε αυτό το μέρος, επειδή δεν είχαν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν κάτι εκεί.

Θα επισκεπτόμουν περισσότερο έργα τοπίου. Το νεκροταφείο Igualada. Είναι ένα μέρος που σου κόβει την ανάσα, των Enric Miralles και Carmen Pinos.

Θα επισκεπτόμουν περισσότερο ναυτιλιακά έργα, θα επισκεπτόμουν περισσότερα πάρκα. Θα προσπαθούσα να εστιάσω περισσότερο σε ανώνυμη αρχιτεκτονική. Σε αρχιτεκτονική, η οποία, μερικές φορές, δεν γνωρίζει τον αρχιτέκτονά της. Αλλά, είναι τόσο ωραίο μόνο να τη βλέπεις.

Ήμουν πρόσφατα με τον Giancarlo Mazzanti από την Κολομβία. Έχει κάποια όμορφα δημιουργήματα. Έκανε τη Βιβλιοθήκη στο Medellin. Τα έργα του είναι καινοτόμα. Είναι πραγματικά πλήρη σε λύσεις. Είναι ανθεκτικά μέρη της πόλης. Δεν είναι όπως θα φανταζόταν κανείς αυτή τη βιβλιοθήκη σε ένα ωραίο μέρος. Υπάρχουν όλα αυτά τα κομψά διαμερίσματα στο Medellin και υπάρχει και η βιβλιοθήκη που δημιουργεί ένα ξεχωριστό περιβάλλον για τα παιδιά. Καλό θα ήταν, λοιπόν, να επισκεφτείτε ένα από τα έργα του Giancarlo στην Κολομβία.

MICHEL ROJKIND_part 01

MICHEL ROJKIND_part 02

ArchiTeam
Παραγωγή: Κυριακή Γκαβογιάννη, Μαρία Αναγνώστου, Χριστίνα Πέτσιου
Επιμέλεια: Αλέξιος Βανδώρος, Μαρία Αναγνώστου
Βίντεο: Γιώργος Βλαχοδήμος

Σημειώσεις
Βιογραφικό και Photo Credits > http://www.architravel.com/pointofview/index.php?screen=people&id=20