Διαβάζω με κατάπληξη την πρόταση του έλληνα υπουργού πολιτισμού να μην διατηρηθούν παρά μόνον οι προσόψεις των δύο πολυκατοικιών της Διονυσίου Αρεοπαγίτου 17 και 19.

Έχει ήδη περάσει πολύς καιρός από τότε που οι ειδικοί της πολιτιστικής κληρονομιάς εναντιώθηκαν σε αυτό το ψέμα που αποτελεί η αντίληψη της διατήρησης της όψης ως σκηνικού "façadisme" και η οποία πρεσβεύει τη διατήρηση από τα κτίρια της εμφάνισής τους μόνον, με συνέπεια να καταστρέφεται η υλικότητα της κατασκευαστικής τους δομής, της διαρρύθμισής τους και του διάκοσμου τους.
Αυτή η πρακτική η οποία ήταν στη μόδα στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πριν είκοσι χρόνια –στο Παρίσι ιδιαίτερα είχε δραματικές συνέπειες σε ολόκληρους τομείς της πόλης της περιόδου Haussmann κοντά στην Όπερα Garnier– κατέληγε να διαχωρίζει το «αστικό σκηνικό» που διαμορφώνουν οι προσόψεις από την αρχιτεκτονική των κτιρίων που τις μεταφέρουν (και των οποίων είναι η έκφραση). Πρόκειται για ένα όραμα τύπου “Potemkin” (το οποίο ο υπουργός της Αικατερίνης ΙΙ δεν θα απαρνιόταν όντας ο δημιουργός ψευδών ρώσικων χωριών με σκοπό να παραπλανήσουν σχετικά με την αγροτική ευημερία η οποία δεν υπήρχε), το οποίο μετατρέπει  την πόλη σε ένα είδος λούνα παρκ χωρίς καν να της προσδίδει παιγνιώδη διάσταση.  Είναι η ίδια η πραγματικότητα του πολιτισμού (στην αρχιτεκτονική και αστική διάστασή του σε ότι μας αφορά) που πρέπει να διατηρηθεί και να αναδειχθεί και όχι η εικόνα του αποσπασμένη από κάθε πραγματικότητα.

Θα έπρεπε να δοθεί στον υπουργό η συμβουλή να αναγνώσει τα πεπραγμένα μιας διάσκεψης που έχει γίνει εδώ και δέκα χρόνια κιόλας  «"Façadisme et identité urbaine" (Paris, Editions du Patrimoine, 2001). Πραγματοποιήθηκε το 1999 στο Palais de Chaillot με προεδρεύοντες τους Christiane Schmükle-Mollard, αρχιτέκτονα και επικεφαλή των ιστορικών μνημείων και εμένα του ίδιου (ήμουν τότε διευθυντής της Ecole de Chaillot επιφορτισμένος με την εκπαίδευση των αρχιτεκτόνων της κτιριακής κληρονομιάς). Ένα από τα συμπεράσματα της διάσκεψης ήταν να αναθεωρηθεί οριστικά αυτή η εντελώς τοπιογραφική πρακτική της διατήρησης της όψης μόνον – façadisme -  (φτάναμε να διατηρούμε μόνον τις προσόψεις της περιόδου Haussmann και γλιστρούσαμε από πίσω ολόκληρες επιφάνειες γραφείων, μεταμορφώνοντας λαθραία την κληρονομημένη πόλη της αστικής τάξης του 19ου αιώνα σε μια συνοικία με λειτουργίες αποκλειστικά τριτογενείς).

Θα μπορούσαμε άραγε να συμβουλέψουμε ακόμα τον υπουργό πολιτισμού να αναγνώσει εκ νέου τη Χάρτα της Βενετίας την οποία διακήρυξε η Unesco το 1964; Θα μάθαινε τί ακριβώς είναι η έννοια της πολιτιστικής κληρονομιάς και ποιες είναι οι αναγκαίες και απαραίτητες προϋποθέσεις για την διατήρησή της. Επιθυμεί άραγε απέναντι από την Ακρόπολη να εγκαθιδρύσει ένα μανιφέστο της σύγχρονης υποκρισίας και της απουσίας αρχιτεκτονικής γνησιότητας;

Εγκάρδια
 
François LOYER
Επίτιμος διευθυντής έρευνας στο CNRS

Υ.Γ. Ο François LOYER ήταν μέλος της κριτικής επιτροπής του διαγωνισμού «Δ. Αρεοπαγίτου 2008» που οργανώθηκε από το greekarchitects.gr

Σχετικά:
Αρχιτεκτονική δεν ειναι μόνο όψεις:  Αντώνη Κ. Αντωνιάδη

Επιστολή του François LOYER (Fr)
Je lis en effet avec stupéfaction la proposition du ministre grec de la
culture, de ne conserver que les façades des deux immeubles des 17 et 19
Areopagitou.

Il ya longtemps déjà que les spécialistes du patrimoine se sont insurgés
avec force contre ce mensonge que constitue le "façadisme", consistant à
ne garder des édifices que leur apparence en détruisant la matérialité
de leur structure, de leur distribution et de leur décor.
Cette pratique, qui était à la mode dans les grandes capitales
européennes il y a vingt ans - notamment à Paris, où elle a eu des
conséquences dramatiques sur des secteurs entiers de la ville
haussmannienne, autour de l'Opéra Garnier - aboutissait à dissocier le
"décor urbain" que forment les façades des immeubles de l'architecture
qui les porte (et dont elles sont l'expression).
Vision "à la Potemkine" (que n'aurait pas désavoué le ministre de
Catherine II, auteur de faux villages russes destinés à tromper sa
puissante maîtrise en laissant croire à une prospérité paysanne qui
n'existait pas), elle transforme la ville en une sorte de parc
d'attraction, qui n'a même pas le mérite d'être ludique.
C'est la réalité de la culture (dans sa dimension architecturale et
urbaine pour le cas qui nous occupe) qui se doit d'être sauvegardée et
mise en valeur - et non son image, détachée de toute réalité.

Il faudrait conseiller au ministre de lire les actes d'un colloque vieux
de dix ans sur "Façadisme et identité urbaine" (Paris, Editions du
Patrimoine, 2001). Il s'est tenu en 1999 au Palais de Challot, sous la
co-présidence de Christiane Schmükle-Mollard, architecte en chef des
monuments historiques, et de moi-même (j'étais à l'époque directeur de
l'Ecole de Chaillot, en charge de la formation des architectes du
patrimoine).
L'une de ses conséquences a été de mettre définitivement en cause cette
pratique purement /paysagère/ du façadisme (on conservait les façades
haussmanniennes des immeubles pour glisser derrière elles des plateaux
de bureaux, transformant subrepticement la ville bourgeoise héritée du
XIXe siècle en un quartier monofonctionnel à usage tertiaire).

Pourrait-on aussi conseiller au ministre de la culture de relire la
Charte de Venise, promulgée par l'Unesco en 1964 ? Il y apprendrait ce
qu'est la notion de patrimoine et quelles sont les exigences
indispensables à sa préservation.
Veut-il, face à l'Acropole, installer un manifeste de l'hypocrisie
contemporaine et de son absence de sincérité architecturale ?

Bien cordialement,
François LOYER
Directeur de recherche honoraire au CNRS
17, boulevard Saint-Martin, 75003 PARIS
01 42 77 90 17