Ενα παλιό ιστορικό νοσοκομείο: Mια άγνωστη όαση στο κέντρο της Αθήνας. (Υπογραφές)

English edition >>

Στο κέντρο της άναρχα δομημένης και πολύπαθης Αθήνας, δίπλα στο Ναυτικό Νοσοκομείο και στη συνέχεια του Πάρκου Ελευθερίας, έχει απομείνει ένας ιστορικός και ιδιαίτερα γοητευτικός χώρος με 13 παλιά λιθόκτιστα κτίρια πλήρως εναρμονισμένα με τον ιδιόμορφο περιβάλλοντα χώρο τους.

Μερικά από τα κτίρια του πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου ανάμεσα στις νέες πτέρυγες του Ναυτικού Νοσοκομείου, αριστερά, και του ΝΙΜΤΣ, δεξιά. Στο βάθος, το Πάρκο Ελευθερίας.

Πρόκειται γιά το  πρώην 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο, έκτασης 11 στρεμμάτων, έναν χώρο ο οποίος είναι κυριολεκτικά απομονωμένος και απροσπέλαστος από τη γύρω περιοχή. Το ιστορικό αυτό νοσοκομείο το οποίο περιήλθε το 1971 στην ιδιοκτησία της Εκκλησίας της Ελλάδος, κατόπιν ανταλλαγής με το Υπουργείο Άμυνας,  παραμένει  άγνωστο για τον πολύ κόσμο καθώς ένας ψηλός τοίχος από τη μεριά της πολυσύχναστης οδού Δεινοκράτους εμποδίζει ακόμα και την οπτική επαφή μαζί του. Το αρχιτεκτονικό αυτό σύνολο με τις επιμήκεις πτέρυγες-θαλάμους,  με την πλακόστρωση, τις μεγάλες μαρμάρινες σκάλες και τη διαμόρφωση από λίθινα στοιχεία, περιβάλλεται από αλέες γεμάτες με δενδροστοιχίες  μεγάλων αιωνόβιων δένδρων και θυμίζει έντονα παλαιό
στρατόπεδο.

Αλέα με μιά από τις επιμήκεις πτέρυγες όπου λειτουργεί, από το 1972, το Εκκλησιαστικό Λύκειο.

Για όσους δεν γνωρίζουν, παραθέτουμε μια περίληψη της συγκινητικής ιστορίας της ευρύτερης περιοχής και, κυρίως, των κτισμάτων του παλιού αυτού νοσοκομείου:

Η έκταση αυτή η οποία έφθανε μέχρι τη οδό Δορυλαίου και ήταν γνωστή στους παλιούς Αθηναίους με την ονομασία «Στρατιωτικά Παραπήγματα», εχρησιμοποιείτο από το 1877 για τη λειτουργία και τις εγκαταστάσεις του 1ου Συντάγματος Πεζικού, απομεινάρια των οποίων είναι και μερικά από τα κτίρια του παλιού νοσοκομείου καθώς και τα διατηρητέα κτίρια του Πάρκου Ελευθερίας, του Ναυτικού Νοσοκομείου και τα διατηρηθέντα από το Ν.Ι.Μ.Τ.Σ.

 
Αριστερά: Αεροφωτογραφία (1970) του πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου (κάτω) και του ΝΙΜΤΣ (επάνω), τυπωμένη σε carte-postale. Εστάλει από στρατιωτικό γιατρό σε συνάδελφό του.Περισσότερα από τέσσερα κτίρια του παλιού  401, περίπου στο μέσον της φωτογραφίας, κατεδαφίστηκαν γιά την ανέγερση της νέας πτέρυγας του ΝΙΜΤΣ. Δεξιά: Αεροφωτογραφία (2008)

Μερικά από τα υπάρχοντα κτίρια του 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου χρησιμοποιήθηκαν από το 1882 μέχρι το 1897 για τη λειτουργία του «Στρατιωτικού Σχολείου Υπαξιωματικών» το οποίο ήταν εφάμιλλο και ισάξιο της Σχολής Ευελπίδων ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου του 1897 χρησιμοποιήθηκαν ως πρόσκαιρο παράρτημα του Στρατιωτικού Νοσοκομείου στου Μακρυγιάννη για την περίθαλψη των τραυματιών και ασθενών του ατυχούς Ελληνο-Τουρκικού Πολέμου.    

     
Ενα από τα πιό παλιά κτίρια, το οίκημα Λυράκη, όπου λειτουργούσε, από το 1882, το Στρατιωτικό Σχολείο Υπαξιωματικών.   
 

Από το 1904 και μέχρι το 1971 χρησιμοποιήθηκε αδιάκοπα από το «Α΄Στρατιωτικό Νοσοκομείο» (1904-1945), το οποίο μετονομάστηκε, το 1945, σε «401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο» και λειτούργησε στο σημείο αυτό έως το 1971. Νοσηλεύτηκαν σ’ αυτό χιλιάδες ασθενείς και τραυματίες (αξιωματικοί και οπλίτες) των Βαλκανικών Πολέμων, του Μακεδονικού Μετώπου, της Μικρασιατικής Εκστρατείας, του Ελληνο-Ιταλικού και Ελληνο-Γερμανικού πολέμου, και των πολεμικών επιχειρήσεων του 1944 -1949.

  
Αριστερά:Το  νεοκλασσικό διώροφο με μιά από τις πτέρυγες.
Δεξιά: Η πίσω όψη του  νεοκλασσικού διωρόφου όπου στεγαζόταν η Διεύθυνση του Νοσοκομείου.

Από τη χρήση των κτιρίων αυτών ως  Στρατιωτικού Νοσοκομείου παρέχονται σημαντικά στοιχεία για τη λειτουργία του νοσηλευτηρίου της εποχής εκείνης, καθώς και για την κοινωνική αντίληψη των περασμένων αιώνων, εφόσον κατασκευάστηκαν με βάση τις γαλλικές επιστημονικές αντιλήψεις, δηλαδή κατά περίπτερα, ώστε να αποφεύγεται η μετάδοση των μικροβίων. Γι’ αυτό, «ιδιώται γιατροί, κυρίως σπουδασμένοι στη Γαλλία, π.χ. ο Κατακουζηνός και άλλοι, διεκήρυτταν ότι πρέπει να παραμείνει όπως στη Γαλλία που διατήρησε τα παλαιά της νοσοκομεία (Val de Grace) ως συνδεδεμένα με την ιστορία της ιατρικής σ’ αυτήν».