ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ

PORTFOLIO

06 Ιούνιος, 2016

Η αρχιτεκτονική ως δημόσιο αγαθό

Στην είσοδο της κύριας έκθεσης της διεθνούς Μπιενάλε αρχιτεκτονικής στο Αρσενάλι της Βενετίας, τον επισκέπτη υποδέχεται ένα εντυπωσιακό σκηνικό από αναρτημένα στοιχεία αλουμινίου σε πυκνή διάταξη, προϊόν επανάχρησης από την έκθεση της Μπιενάλε τέχνης του 2015.

Του Ανδρέα Γιακουμακάτου

 

Λίγο παρακάτω ο Ricky Burdett, καθηγητής αστικών μελετών στην LSE (London School of Economics) και διευθυντής της σπουδαίας Μπιενάλε αρχιτεκτονικής του 2006 με τίτλο "Πόλη. Αρχιτεκτονική και Κοινωνία" συνεχίζει την έρευνά του προσφέροντας συγκλονιστικά στοιχεία πάνω στο θέμα "Συγκρούσεις της εποχής των πόλεων". Στο τέλος της εκθεσιακής  πορείας, κάπου στο βάθος του Αρσεναλιού, σε πρώην μικροσκοπικές αποθήκες, τη δουλειά τους για τον Τρίτο Κόσμο εκθέτουν υπερ-διασημότητες της αρχιτεκτονικής όπως ο Λόρδος Foster ή οι Herzog και De Meuron, με φαινομενικά ίσως επιτηδευμένη αλλά σε κάθε περίπτωση αφοπλιστική σεμνότητα.

 

 

Πρόκειται για τρία στιγμιότυπα της φετινής Μπιενάλε του Alejandro Aravena, χαρακτηριστικά του αέρα που πνέει φέτος στα βενετσιάνικα κανάλια, ενός νέου προσδιορισμού της εργασίας του αρχιτέκτονα στην υπηρεσία της κοινωνίας. Το θέμα δεν είναι νέο, φυσικά. Μια αισθητικοποιημένη εκδοχή του είχε παρουσιάσει το 2000 ο τότε διευθυντής Μ. Fuksas με το αιώνιο δίλημμα "Ethics or esthetics", ενώ ο Burdett το 2006 είχε προσπαθήσει να αντιστρέψει τους όρους της συζήτησης σε μια εποχή που χαρακτηριζόνταν ακόμη από την απόλυτη κυριαρχία των starchitects και των ευφάνταστων και πανάκριβων σχεδιαστικών προτάσεών τους. Μόλις το 2014, στην προηγούμενη Μπιενάλε, ο τότε διευθυνής Rem Koolhaas είχε επιχειρήσει μια ανάγνωση των "θεμελιωδών" χαρακτηριστικών της αρχιτεκτονικής για μια νέα προσέγγισή της, παραμένοντας ωστόσο δέσμιος του ίδιου του προσωπικού μύθου του.

Εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, υπάρχει η αίσθηση μιας περιόδου μεταβατικής για τη διεθνή αρχιτεκτονική, μιας περιόδου εκλεκτικισμού και προσωπικών εξακτινώσεων στη σφαίρα ενός όλο και πιο ευφάνταστου φορμαλισμού βασισμένου στις απεριόριστες όπως φαίνεται δυντότητες της κατασκευαστικής τεχνολογίας. Σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης διεθνώς, κοινωνιών ασταθών και σε διαρκή μεταλλαγή, αλλά και μαζικών μετακινήσεων πληθυσμών και ισχυρών προσφυγικών φαινομένων, η φετινή Μπιενάλε δείχνει να αφουγκράζεται πιο αποτελεσματικά το πνεύμα της εποχής, να πετυχαίνει το στόχο της ως πειραματικής "μηχανής συλλογικών επιθυμιών" και να γίνεται έτσι η πρώτη πραγματική Μπιενάλε της εποχής της παγκοσμιοποίησης, η Μπιενάλε ενός νέου προσανατολισμού -όχι στιλιστικού- της αρχιτεκτονικής, μια Μπιενάλε εμπεριεκτική, ίσων ευκαιριών και εξισορρόπησης μεταξύ των ισχυρών οικονομικών κέντρων και των ατέρμονων περιφερειών του υπόλοιπου κόσμου.

Το θέμα της Μπιενάλε -ας μην το ξεχνάμε- το επιλέγει κάθε φορά ο πρόεδρος και η διοίκηση της Μπιενάλε. Φαίνεται λοιπόν ότι φέτος ο ιδιαίτερα επιτυχημένος Paolo Baratta, που παραμένει στην προεδρία του βενετσιάνικου θεσμού, πέτυχε όχι μόνο το θέμα αλλά και τον διευθυντή: ο Aravena, 49 ετών, βραβευμένος μεταξύ άλλων με το Pritzker 2016, είναι Λατινοαμερικανός, προέρχεται δηλαδή από εκείνη την περιοχή του κόσμου όπου τα υπό διαπραγμάτευση ζητήματα στη φετινή Μπιενάλε παρουσιάζονται ιδιαίτερα οξυμμένα. Η έκθεση με τίτλο "Reporting from the Front" ασχολείται με το "μέτωπο" των κοινωνικών αναγκών διεθνώς, των συγκρούσεων πάνω στο θέμα της κατοικίας, των εύστοχων δημόσιων πρωτοβουλιών, της ορθής χρήσης των πόρων, της μετατροπής εντέλει της σημερινής αρχιτεκτονικής σε κοινωνικό αγαθό. Με τον τρόπο αυτό ο Χιλιανός αρχιτέκτονας επεξεργάστηκε μια Μπιενάλε λεπταίσθητη και απέρριτη, που αγκαλιάστηκε τόσο από τους κριτικούς όσο και από το ευρύτερο κοινό.

 


Από την ειδική συμμετοχή του Ricky Burdett: η Πόλη του Μεξικού.

 

Ο Aravena είναι ένας προσγειωμένος και ιδιαίτερα προικισμένος αντιστάρ, ο οποίος, προσκαλώντας 88 συνολικά αρχιτέκτονες και γραφεία για τη δική του κεντρική έκθεση, συνέβαλε καθοριστικά ώστε η φετινή Μπιενάλε να μην αποτελεί έκφραση μιας αντιπαθητικής "αισθητικοποίησης της ανάγκης" προσφιλούς σε πολλούς αρχιτέκτονες αλλά ούτε και δήλωση διαμαρτυρίας ή επιθετικής διεκδίκησης, δηλαδή μια "Μπιενάλε δίχως αρχιτεκτονική". Η φετινή δεν είναι μια Μπιενάλε "ανθρωπιστική", μια Μπιενάλε "των φτωχών" αλλά μια Μπιενάλε λυρική και ταυτόχρονα πολιτική, γεμάτη από ιδέες, εμπειρίες και προτάσεις που ανοίγουν δρόμους, επεξεργάζονται δυνατότητες, ανιχνεύουν δημιουργικές ρηγματώσεις σε κάθε μήκος και πλάτος της υφηλίου, σε διαφορετικά οικονομικά και κοινωνικά περιβάλλοντα, υπερβαίνοντας συμβατικές και δεδομένες αντιλήψεις για το πώς και για ποιους σχεδιάζεται και παράγεται η αρχιτεκτονική. Μια Μπιενάλε της υλικότητας, των οικονομικών και ταυτόχρονα ευρηματικών μεθόδων κατασκευής, όπου δεσπόζει το πνεύμα του μεγάλου Ουρουγουανού αρχιτέκτονα Eladio Dieste, δασκάλου των πλαστικών μορφών, των φτωχών υλικών και των ανειδίκευτων τοπικών συνεργείων.

Ο αρχιτέκτονας, υποστηρίζει ο Aravena, δεν είναι ο θριαμβευτικός κατακτητής του χώρου αλλά κάποιος που αναδεικνύει τη βαρύτητα των προβλημάτων και χορηγεί ελπίδα για την ικανοποίηση των αναγκών. Παράλληλα, όπως επισήμανε και στη συνέντευξη Τύπου, δεν επιχειρείται εδώ το κυνήγι μαγισσών γιατί τα κτίρια-εικόνες στον αστικό χώρο έχουν και αυτά τη σημασία τους. Στη φετινή Μπιενάλε προσκλήθηκαν διάσημοι αρχιτέκτονες στον βαθμό που είχαν κάτι να πουν, σε κάτι να συμβάλλουν ως προς τον φετινό προβληματισμό. Η σημαντικότερη ωστόσο επισήμανσή του αφορούσε το καθεστώς της σημερινής αρχιτεκτονικής που οφείλεται κατά κύριο λόγο όχι στους starchitects αλλά στη διεθνή πολιτική και οικονομική εξουσία, η οποία αποτελεί βασικό πελάτη και απαιτεί σχεδιαστικές υπηρεσίες αντίθετες στην κοινωνική αποστολή της αρχιτεκτονικής.

Οι 65 εθνικές συμμετοχές κινήθηκαν στο ίδιο πνεύμα, με πιο ενδιαφέρουσες εκείνες των μεγάλων χωρών, κυρίως ευρωπαϊκών (όπως π.χ. της Γερμανίας) επειδή ακριβώς οι χώρες αυτές λόγω του μεγέθους τους έχουν τη δυνατότητα να δείξουν σχεδιαστικές μελέτες, προοπικές υλοποίησης, οικιστικές και κοινωνικές πολιτικές, αντίθετα με πολλές μικρές χώρες που κατέφυγαν σε εγκεφαλικές και αφαιρετικές ασκήσεις χωρικής ταυτοποίησης του κοινωνικού προβληματισμού. Το βραβείο της καλύτερης εθνικής συμμετοχής πήγε φέτος στην Ισπανία (μια παρουσία πάντα πληθωρική στην Μπιενάλε) για την ανάδειξη δημιουργικών μελετών νέων αρχιτεκτόνων που διαμορφώθηκαν με λιτά μέσα και σε αντίξοες χωρικές συνθήκες. Το ελληνικό περίπτερο, αντίθετα, χαμένο στη "συζήτηση για την κρίση", αναλώθηκε στα "επί της διαδικασίας" και στο ιδεολόγημα της "συλλογικότητας" και οδηγήθηκε σε αδιέξοδο, συνεπές με την πορεία της ανάθεσης και υλοποίησης της εθνικής συμμετοχής. Μια εκπροσώπηση στρατηγικά λανθασμένη, δίχως θέμα και δίχως αφήγημα -και η οποία κατά συνέπεια δεν θα μπορούσε να ληφθεί υπόψη ακόμη και για βράβευση- παρά τις προσπάθειες της τελευταίας στιγμής κυρίως γυναικών αρχιτεκτόνων της νεότερης γενιάς, ώστε να σωθούν τα προσχήματα. Ας ελπίσουμε ότι η επόμενη συμμετοχή θα είναι, επιτέλους, μια νέα αρχή.

 


Γενική άποψη από την έκθεση στο Αρσενάλι.

 


Η είσοδος της Μπιενάλε αρχιτεκτονικής στο Αρσενάλι (φωτογρ. Α.Γ.).

 


Το πλωτό σχολείο του Kunlé Adeyemi στη Νιγηρία (Αργυρός Λέοντας),
μια αρχιτεκτονική συμβολική και ταυτόχρονα χρηστική (φωτογρ. Α.Γ.).

 


Μια κατασκευή του Solano Benitez στην Παραγουάη (Χρυσός Λέοντας), με πρωτογενή υλικά,
δομική απλότητα και υλοποίηση από ανειδίκευτα συνεργεία.

 


Η δουλειά του Elton Léniz: ένα σχολείο στη Χιλή (φωτογρ. Α.Γ.).

 


Η συμμετοχή του Ιδρύματος Norman Foster με τη δουλειά στην Αφρική (φωτογρ. Α.Γ.).

 


Από την ενδιαφέρουσα συμμετοχή του περιπτέρου του Βελγίου.

 


Από αριστερά, ο Paolo Baratta, o Alejandro Aravena και ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Matteo Renzi
μαζί με την κριτική επιτροπή στη διάρκεια της απονομής των βραβείων (28 Μαΐου 2016),
σε ένδειξη της "πολιτικής" σημασίας της φετινής Μπιενάλε αρχιτεκτονικής (φωτογρ. Α.Γ.).

 


Βενετία 2016 (φωτογρ. Α.Γ.).

 

του Ανδρέα Γιακουμακάτου
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Το Βήμα», 5.6.2016

Share |

Σχετικές Δημοσιεύσεις:

 

GreekArchitects Athens

Copyright © 2002 - 2019. Οροι Χρήσης. Privacy Policy.

Powered by GREED PROMO